Wist je dat?

Het Huis voor Klokkenluiders bestaat op 1 juli 2026 10 jaar! Om daar aandacht aan te besteden hebben wij 10 feitjes op een rij gezet rondom de Wet bescherming klokkenluiders. 

Het melden van vermoedens van misstanden kunnen medewerkers doen bij een intern of extern meldpunt. Hierom heen gelden verschillende mogelijkheden en toekomstige plannen. Denk bijvoorbeeld aan wanneer een interne meldregeling verplicht is, of dat er ook extern een melding gedaan mag worden. Lees verder en test hoeveel jij al weet over het melden van (vermoedens van) misstanden.  

Veel organisaties al 10 jaar de verplichting hebben om te beschikken over een interne meldregeling?  

Al vóór de invoering van de Wet bescherming klokkenluiders (Wbk) waren veel organisaties verplicht om een interne meldregeling (klokkenluidersregeling) te hebben. Deze verplichting kwam voort uit de Wet Huis voor klokkenluiders, die op 1 juli 2016 in werking trad. Werkgevers met vijftig of meer werknemers moesten een procedure vaststellen voor het melden van vermoedens van misstanden binnen de organisatie¹.

Een misstand in artikel 1 van de Wbk beschreven staat? 

In de Wet bescherming klokkenluiders artikel 1 staat de definitie van een misstand: 

1. een schending of een gevaar voor schending van het Unierecht, of  
2. een handeling of nalatigheid waarbij het maatschappelijk belang in het geding is bij:  
   1. een schending of een gevaar voor schending van een wettelijk voorschrift of interne regels die een concrete verplichting inhouden en die op grond van een wettelijk voorschrift door een werkgever zijn vastgesteld, dan wel 
   2. een gevaar voor de volksgezondheid, voor de veiligheid van personen, voor de aantasting van het milieu of voor het goed functioneren van de openbare dienst of een onderneming als gevolg van een onbehoorlijke wijze van handelen of nalaten.    

Het maatschappelijk belang is in ieder geval in het geding indien de handeling of nalatigheid niet enkel persoonlijke belangen raakt en er sprake is van oftewel een patroon of structureel karakter dan wel de handeling of nalatigheid ernstig en/of omvangrijk is.   

Dat er wettelijke termijnen zijn waar een organisatie zich aan moet houden rondom een melding? 

Na ontvangst van een melding moet de melder binnen zeven dagen een ontvangstbevestiging krijgen². Binnen een redelijke termijn, doorgaans uiterlijk binnen drie maanden, moet de melder worden geïnformeerd over de voortgang en de genomen of voorgenomen maatregelen³. In uitzonderlijke gevallen kan de termijn van drie maanden verlengd worden. Gegevens mogen niet langer bewaard worden dan noodzakelijk is voor de behandeling van de melding. 

Er verschillende personen mogen melden? 

De kern is dat een melder een natuurlijke persoon is die in de context van zijn werkgerelateerde activiteiten een vermoeden van een misstand meldt of openbaar maakt⁴.  Dit kunnen verschillende personen zijn. Voor de hand liggend gaat het bijvoorbeeld om werknemers, vrijwilligers, zzp’ers, stagairs en uitzendkrachten. Maar ook (personen die werken onder verantwoordelijkheid van) leveranciers, aannemers en onderaannemers en leden van een raad van commissarissen kunnen een melden doen. De melder hoeft op het moment van de melding geen bestaande werkrelatie meer te hebben⁵. 

Melders op verschillende manieren een melding mogen doen? 

In de meldregeling moet vastgelegd worden dat een melder schriftelijk, mondeling via telefoon of andere spraakberichten of op locatie door middel van een gesprek moet kunnen melden⁶.  

Een vertrouwenspersoon namens een melder een melding kan doen? 

Een vertrouwenspersoon is er om een medewerker te ondersteunen. Dit kan bijvoorbeeld als luisterend oor, sparringpartner of om verschillende mogelijkheden te bespreken. Ook kan een vertrouwenspersoon als de melder anoniem wil blijven, een melding doen bij het meldpunt namens de melder. Een belangrijke opmerking hierbij is, is dat de vertrouwenspersoon niet zelf mag bepalen wat er met de melding gebeurt en dus als meldpunt kan fungeren. In het meldproces is de vertrouwenspersoon geen onafhankelijke beslisser maar ondersteunt en informeert de melder⁷.  

Eisen rondom anoniem melden naar verwachting in 2026 wordt opgenomen in het aanstaande wetsvoorstel tot aanpassing van de Wbk?⁸ 

De Wbk bevat al bepalingen over anoniem melden maar de nadere eisen zouden via een Algemene Maatregel van Bestuur worden vastgesteld. In juli 2025 is besloten om deze verplichting niet verder via de AMvB te formaliseren, maar de vereisten op te nemen in het aanstaande wetsvoorstel tot aanpassing van de Wbk. 

Een melder beschermd is tegen benadeling, ook tijdens het doen van een melding? 

Artikel 17e Wbk geeft hier antwoord op: Een melder mag tijdens en na de behandeling van een melding van een vermoeden van een misstand niet worden benadeeld, onder de voorwaarde dat bij de melding aan de werkgever, een bevoegde autoriteit of een bestuursorgaan, dienst of andere bevoegde instantie als bedoeld in artikel 2j, de melder redelijke gronden heeft om aan te nemen dat de gemelde informatie over het vermoeden van een misstand op het moment van de melding juist is.  

In ieder geval valt het volgende onder benadeling⁹: ontslag of schorsing, een boete (als bedoeld in artikel 650 van Boek 7 van het Burgerlijk Wetboek), demotie, het onthouden van bevordering, een negatieve beoordeling, een schriftelijke berisping, overplaatsing, discriminatie, intimidatie, pesterijen of uitsluiting, smaad of laster, intrekken van een vergunning en voortijdige beëindiging van een overeenkomst voor het leveren van goederen of diensten. Een dreiging met en een poging tot benadeling behoort ook tot benadeling. 

Melders sinds 1 februari 2024 in aanmerking komen voor gratis rechtsbijstand of mediation?¹⁰ 

De afdeling Advies van het Huis voor Klokkenluiders beoordeelt op basis van de ontvangen informatie van de melder of er sprake is van een redelijk vermoeden van een maatschappelijke misstand in de werksfeer, zoals bedoeld in de Wbk. Als de afdeling Advies tot de conclusie komt dat er juridische ondersteuning nodig is, bijvoorbeeld door (dreigende) benadeling, geeft de afdeling een verwijzingsbrief af aan de melder voor rechtsbijstand en/of mediation. De melder kan zich daarmee melden bij de Raad voor Rechtsbijstand gesubsidieerde rechtsbijstand door een advocaat en/of een mediator. Dit is gratis en er geldt geen inkomens- en vermogenstoets. 

Daarnaast kunnen melders sinds 1 september 2022 via de afdeling Advies van het Huis voor Klokkenluiders, indien zij daarvoor in aanmerking komen, worden doorverwezen naar Slachtofferhulp Nederland voor psychosociale ondersteuning¹¹. 

Melders ook direct extern mogen melden? 

Veel organisaties moedigen medewerkers aan om eerst intern een melding van (een vermoeden van) een misstand te doen om te kijken of ze de kwestie intern kunnen oplossen. Dit is echter niet verplicht, melders mogen direct extern melden bij een bevoegde autoriteit. Bijvoorbeeld bij de Autoriteit Persoonsgegevens, de Autoriteit Consument en Markt, DNB, AFM en het Huis voor Klokkenluiders¹².