Neurodiversiteit en ongewenst gedrag op de werkvloer

19 november 2026
Afbeelding Neurodiversiteit en ongewenst gedrag op de werkvloer

We kennen allemaal termen als autisme, ADHD, hoogbegaafdheid en dyslexie. Dit zijn voorbeelden van neurodiversiteit. Neurodiversiteit betekent dat verschillen in de hersenen ervoor zorgen dat mensen informatie op verschillende manieren verwerken, communiceren en reageren op hun omgeving. 

Ongeveer 15 tot 20 procent van de mensen is neurodivers. Toch zijn de meeste organisaties, processen en verwachtingen nog grotendeels ingericht op wat als ‘neurotypisch’ wordt gezien. Daardoor lopen neurodiverse medewerkers vaker tegen misverstanden, onbegrip en uitsluiting aan. 

 Daar ligt een relatie met ongewenst gedrag op de werkvloer. 

Waarom is dit relevant voor sociale veiligheid? 

Onderzoek naar neurodivergentie¹ op de werkvloer laat zien dat medewerkers met bijvoorbeeld autisme, ADHD en dyslexie regelmatig te maken krijgen met stigmatisering. Collega’s en leidinggevenden kunnen gedrag ten onrechte interpreteren als ongemotiveerd, oncollegiaal, ongeïnteresseerd of lastig, terwijl het vaak gaat om een andere manier van communiceren of informatie verwerken. 

Wat begint als een communicatiemisverstand, kan dan uitgroeien tot irritatie, negatieve beeldvorming en uiteindelijk sociale uitsluiting.  

Casus 

Een leidinggevende vraagt een autistische medewerker: “Zorg dat de dossiers op orde zijn.” 

De medewerker controleert zorgvuldig of alle documenten aanwezig zijn en of de dossiers compleet zijn. Voor hem is de opdracht afgerond. 

Later blijkt dat de leidinggevende ook verwachtte dat toelichtingen waren toegevoegd en dat de dossiers overzichtelijk waren opgesteld voor klanten. 

De leidinggevende reageert geïrriteerd:  “Je had toch kunnen weten dat ik dat bedoelde?” 

De medewerker begrijpt de kritiek niet: “Ik heb precies gedaan wat mij gevraagd is.” 

Wat gebeurt hier? 

In deze situatie hebben beide partijen een andere interpretatie van dezelfde opdracht. 

De leidinggevende communiceert vanuit impliciete verwachtingen. De medewerker voert de opdracht uit op basis van de concrete informatie die hij heeft ontvangen. 

Wanneer beide perspectieven niet worden herkend, ontstaat ruimte voor frustratie. De leidinggevende kan denken dat de medewerker onvoldoende meedenkt. De medewerker kan het gevoel krijgen dat hem onterecht iets wordt verweten. 

Op zichzelf is dat nog geen ongewenst gedrag. 

Het risico ontstaat wanneer dergelijke situaties zich blijven herhalen. 

Van misverstand naar ongewenst gedrag 

Binnen teams zien we regelmatig dat terugkerende misverstanden leiden tot negatieve beeldvorming. 

Collega’s zeggen bijvoorbeeld: 

  • “Hij begrijpt dingen altijd verkeerd.” 
  • “Zij doet altijd moeilijk” 
  • “Met hem communiceren is onmogelijk.” 
  • “Zij past niet goed in het team.” 

Wanneer dergelijke opmerkingen vaker voorkomen, kan een medewerker zich steeds minder veilig voelen om vragen te stellen, feedback te geven of zichzelf te zijn. 

Daardoor kunnen vormen van ongewenst gedrag ontstaan, zoals: 

  • Buitensluiten van overleg of informele contacten; 
  • Cynische of kleinerende opmerkingen; 
  • Roddelen; 
  • Structureel onderschatten van capaciteiten; 
  • Het niet serieus nemen van signalen of behoeften; 
  • Pestgedrag. 

De impact hiervan is vaak groot. Medewerkers kunnen zich onzeker, geïsoleerd of onveilig gaan voelen. In sommige gevallen leidt dit tot stressklachten, ziekteverzuim of uitval. 

Wat ziet een vertrouwenspersoon? 

Binnen de dienstverlening van NCIP zien vertrouwenspersonen ook meldingen waarbij verschillen in communicatie, verwachtingen of werkstijlen een rol spelen. 

De melding gaat dan bijvoorbeeld niet over neurodiversiteit zelf, maar over de gevolgen ervan: 

  • Een medewerker voelt zich niet begrepen; 
  • Iemand ervaart uitsluiting door collega’s; 
  • Een leidinggevende heeft moeite met bepaald gedrag; 
  • Collega’s raken gefrustreerd door wederzijdse misverstanden. 

Begeleiding door de vertrouwenspersoon richt zich op het verkennen van hun opties en de voor- en nadelen van de verschillende keuzes te bespreken. Daarbij wordt een luisterend oor geboden, structuur aangebracht in complexe situaties en ondersteuning geboden bij het bepalen van passende vervolgstappen. Wanneer sprake is van neurodiversiteit, kan dit een relevant aandachtspunt zijn. In de begeleiding wordt dan rekening gehouden met mogelijke verschillen in communicatie, sociale interactie en informatieverwerking, zodat de ondersteuning aansluit bij de behoeften, beleving en wijze van functioneren van de melder. 

Wat kan organisaties helpen? 

Een inclusieve en sociaal veilige werkomgeving vraagt om meer dan goede intenties. 

Het helpt wanneer leidinggevenden: 

  • Verwachtingen en afspraken expliciet maken; 
  • Concreet aangeven wat het gewenste resultaat is; 
  • Controleren of opdrachten goed zijn begrepen; 
  • Ruimte bieden om verduidelijkende vragen te stellen. 

Ook teams kunnen bijdragen aan sociale veiligheid door verschillen in communicatie en werkstijl bespreekbaar te maken, in plaats van aannames te doen over intenties of competenties van collega’s. 

Tot slot 

Niet elk conflict waarbij een neurodiverse medewerker betrokken is, heeft met neurodiversiteit te maken. Tegelijkertijd kunnen verschillen in communicatie en informatieverwerking wel een belangrijke voedingsbodem vormen voor misverstanden en negatieve beeldvorming. 

Wat op het eerste gezicht lijkt op onwil, ongeïnteresseerdheid of moeilijk gedrag, kan in werkelijkheid een verschil in interpretatie zijn. Door dit tijdig te herkennen en bespreekbaar te maken, kunnen organisaties escalatie voorkomen en bijdragen aan een sociaal veilige werkomgeving waarin iedereen tot zijn recht komt.

 

 

Auteur

Afbeelding Neurodiversiteit en ongewenst gedrag op de werkvloer

Saskia Overdevest

Coördinator externe vertrouwenspersonen en meldpunt

Afbeelding Neurodiversiteit en ongewenst gedrag op de werkvloer

Voorkom dat misverstanden uitgroeien tot ongewenst gedrag.

Neurodiversiteit hoeft geen bron van conflicten te zijn. Met de juiste ondersteuning kunnen organisaties werken aan meer begrip, inclusie en sociale veiligheid.